BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH
VÀ XÃ HỘI

CHƯƠNG TRÌNH LÀM CHA MẸ

VÌ SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN CỦA TRẺ EM VIỆT NAM

Chương trình "Làm cha mẹ vì sự phát triển toàn diện của trẻ thơ Việt Nam” - Sách dành cho cha mẹ về Trí
tuệ, Ấn bản đầu tiên (thí điểm): tháng 5, 2019.

Dựa trên chương trình làm cha mẹ “KHÔNG AI HOÀN HẢO” bản quyền của Tổ chức Y Tế Công cộng Canada,
do UNICEF Việt Nam thực hiện. Các điều khoản của bản quyền bao gồm:
•

MIỄN PHÍ SỬ DỤNG: Các tài liệu của chương trình làm cha mẹ “KHÔNG AI HOÀN HẢO” phải được
cung cấp miễn phí;

•

ĐÀO TẠO: Đào tạo tập huấn cho các hướng dẫn viên để thực hiện theo Tài liệu bản quyền chỉ được
thực hiện bởi các giảng viên có chứng nhận;

•

SỬA ĐỔI: Không được phép thay đổi, chỉnh sửa hoặc dịch thuật các Tài liệu bản quyền mà không được
chấp thuận trước;

•

THỰC HIỆN: Việc thực hiện chương trình sử dụng Tài liệu bản quyền chỉ có thể được tiến hành bởi
các hướng dẫn viên đã được tập huấn;

•

GIÁM SÁT: Số liệu thu thập từ việc thực hiện Tài liệu bản quyền sẽ được chia sẻ với chủ sở hữu Bản
quyền để thể hiện tầm ảnh hưởng và đảm bảo tính toàn vẹn của chương trình.

Nghiêm cấm bất cứ thay đổi điều khoản nào của Bản quyền.
© 2019, Tổ chức Y tế Công cộng Canada

TRÍ TUỆ
Cuốn sách này nằm trong bộ sách
Không Ai Hoàn Hảo

LỜI GIỚI THIỆU
Làm cha mẹ là hành trình mang yêu
thương và sự chăm sóc cho con bạn. Làm
cha mẹ không hề dễ dàng, đôi khi có thể khiến
bạn nản lòng. Bên cạnh niềm vui từ việc nuôi
dạy con cái, cha mẹ cũng phải đối mặt với rất
nhiều vấn đề. Những khoảng thời gian khó
khăn có thể mang lại cơ hội cho bạn học hỏi
và trưởng thành trong vai trò là cha mẹ.

trẻ nhỏ. Các cha mẹ và người chăm sóc
trẻ độ tuổi từ 0 đến 8 đều có thể tham gia
chương trình. Việc tham gia chương trình
làm cha mẹ được khuyến nghị nên bắt đầu
càng sớm càng tốt, trước khi trẻ 3 tuổi để
đạt được những kết quả tốt nhất. Bộ tài liệu
của chương trình gồm ba quyển sách dành
cho cha mẹ và người chăm sóc trẻ:

Nhờ đến sự giúp đỡ là điều bình thường bởi
không ai trong chúng ta là người hoàn hảo.
Không có cha mẹ hoàn hảo, con cái hoàn hảo
hay người hoàn hảo. Chúng ta chỉ có thể làm
tốt nhất trong khả năng của mình và bất kỳ
ai cũng có thể cần sự giúp đỡ trong một lúc
nào đó.

•

TRÍ TUỆ cung cấp thông tin để giúp trẻ
phát triển trí tuệ, cảm xúc, học tập và
vui chơi

•

HÀNH VI giúp trẻ điều chỉnh hành vi,
và cung cấp các ý tưởng giúp cha mẹ và
người chăm sóc xử lý một số vấn đề về
hành vi với trẻ

•

SỨC KHỎE cung cấp thông tin về phát
triển, sức khỏe, bệnh tật và an toàn cho
trẻ

Đôi khi bạn không biết nên làm gì với hành
vi của con trẻ. Bạn có thể cảm thấy khó xử
với một số hành vi của trẻ, tuy nhiên những
hành vi đó lại có thể hoàn toàn là những
hành vi bình thường. Đó là do trẻ chưa học
được hết các kỹ năng cần thiết để tương tác,
hòa hợp với người khác, có được cái mà trẻ
muốn và giải thích được cảm giác của trẻ.
“Không Ai Hoàn Hảo” là chương trình dành
cho cha mẹ có con nhỏ và người chăm sóc

Những cuốn sách này cũng không hoàn hảo
một cách tuyệt đối. Chúng không chỉ dẫn cho
bạn tất cả những gì bạn cần để làm cha làm
mẹ. Tuy nhiên những cuốn sách này sẽ giúp
bạn làm tốt nhất trong khả năng của mình
và cảm thấy hài lòng về bản thân mình.

Cuốn sách TRÍ TUỆ này sẽ mang đến
những nội dung sau:

Ghi chú:
Những thông tin trong bộ tài liệu này
dành cho những người làm cha, làm mẹ
hoặc những người nam giới hay phụ nữ
làm nhiệm vụ chăm sóc trẻ. Khi chúng
tôi sử dụng từ “bé” có nghĩa là áp dụng
cho các em bé trai và gái trong lứa tuổi
từ 0-3, từ “trẻ” áp dụng cho trẻ em nói
chung và lứa tuổi từ 3-8. Khi chúng
tôi sử dụng từ “bạn” hoặc “cha mẹ” có
nghĩa là áp dụng cho “bố” hoặc “mẹ”
hoặc bất cứ người nào chăm sóc trẻ. Nếu
bạn có trách nhiệm chăm sóc một đứa
trẻ, bạn có vai trò làm cha mẹ hết sức
quan trọng. Bạn có thể vận dụng linh
hoạt các tình huống và nội dung trong
tài liệu này cho phù hợp với đặc điểm
của trẻ để đạt hiệu quả.

•

Trí tuệ và
cảm xúc của trẻ
phát triển như thế
nào

•

Làm sao để khuyến khích trẻ
học

•

Làm thế nào để giúp trẻ phát
triển thông qua các hoạt động
vui chơi

•

Làm thế nào để tìm và chọn
lựa nhiều loại đồ chơi khác
nhau

•

Làm thế nào để tìm kiếm được
những nguồn lực và sự hỗ trợ
trong cộng đồng

MỤC LỤC
Cơ thể phát triển, trí tuệ phát triển.........................................................................................................2
Sự gắn bó......................................................................................................................................................................3
Ú oà và trốn tìm...........................................................................................................................................................4
Vui chơi là cách trẻ học...............................................................................................................................................5
Tạo cho trẻ thật nhiều cơ hội để học.........................................................................................................................8
Sách, đọc và kể chuyện...............................................................................................................................................9
Trẻ và “Thời gian ngồi trước màn hình”..................................................................................................................11
Đồ chơi tự làm hoặc sẵn có.........................................................................................................................................12
0 đến 6 tháng tuổi...................................................................................................................................14
Bạn có thể làm gì để bé thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu.................................................14
Bạn có thể làm gì giúp bé phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi..............................................................15
Những hoạt động bạn có thể làm với bé...................................................................................................................17
Đồ chơi giúp bé vui và học..........................................................................................................................................18
6 đến 12 tháng tuổi.................................................................................................................................20
Bạn có thể làm gì để bé thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu.................................................20
Bạn có thể làm gì giúp bé phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi..............................................................22
Những hoạt động bạn có thể làm cùng bé.................................................................................................................24
Đồ chơi giúp bé vui và học..........................................................................................................................................25

1 - 2 tuổi.................................................................................................................................................26
Bạn có thể làm gì để bé thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu.................................................26
Bạn có thể làm gì giúp bé phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi..............................................................27
Những hoạt động bạn có thể làm cùng bé.................................................................................................................30
Đồ chơi giúp bé vui và học..........................................................................................................................................31
2- 3 Tuổi.................................................................................................................................................32
Bạn có thể làm gì để bé thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu.................................................32
Bạn có thể làm gì giúp bé phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi..............................................................33
Những hoạt động bạn có thể làm với bé...................................................................................................................36
Đồ chơi để vui và học..................................................................................................................................................38
3 - 6 Tuổi................................................................................................................................................40
Bạn có thể làm gì để bé thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu.................................................40
Bạn có thể làm gì giúp trẻ phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi.............................................................42
Những hoạt động bạn có thể làm với trẻ..................................................................................................................46
Đồ chơi giúp trẻ vui và học.........................................................................................................................................47
6- 8 Tuổi.................................................................................................................................................48
Bạn có thể làm gì để trẻ thấy được an toàn, yên tâm, yêu thương và thấu hiểu................................................48
Bạn có thể làm gì giúp trẻ phát triển tư duy, cảm xúc, học hỏi, vui chơi.............................................................50
Những hoạt động bạn có thể làm cùng trẻ...............................................................................................................54
Đồ chơi giúp trẻ vui và học.........................................................................................................................................56

2

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN,
TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN
Để cơ thể phát triển, trẻ cần:
•

Thức ăn đa dạng bao gồm cả chất đạm và các loại rau xanh

•

Nghỉ ngơi và vận động

•

Một nơi an toàn để sống, học tập và vui chơi

Để não bộ phát triển, trẻ cần:
•

Cảm thấy an toàn, yên tâm, được yêu thương và
thấu hiểu

•

Có người ở bên nói chuyện cùng, hát cho trẻ nghe và
đọc cùng với trẻ

•

Được nhìn và làm những điều mới lạ cùng người khác

•

Có thật nhiều thời gian để chơi đùa

Trí tuệ và cơ thể của trẻ lớn lên cùng nhau.

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

SỰ GẮN BÓ
Sự gắn bó bền chặt giữa bé
với bạn sẽ giúp bộ não bé phát triển.
Khả năng học hỏi của bé bắt đầu từ sợi dây
liên hệ tình cảm sâu sắc mà bé hình thành
với cha mẹ và những người chăm sóc, bắt
đầu ngay từ khi ở trong bụng mẹ và khi bé
mới sinh ra. Sự liên kết này được gọi là sự
gắn bó.
Sự gắn bó bền chặt sẽ phát triển khi cha mẹ
và người chăm sóc bé đáp lại những nhu
cầu của bé một cách ấm áp, yêu thương và
đáng tin cậy. Khi bé cảm thấy an toàn, bé có
khả năng học hỏi tốt hơn.
Bạn có thể xây dựng sự gắn bó bền chặt với
bé ngay từ khi bé mới sinh ra.
•

Hãy đến với bé ngay khi bé khóc. Sự
quan tâm của bạn sẽ không làm
bé hư

•

Dỗ dành bé ngay lập tức khi bé khó
chịu, sợ hãi, hay khi bé bị ốm, đau

•

Chạm vào bé và nói chuyện với bé
một cách yêu thương bằng việc ôm bé,
nói chuyện và nhẹ nhàng hát cho bé
nghe

•

Chơi với bé. Cười đùa, nói chuyện và
hát cho bé nghe

3

4

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

Ú OÀ VÀ TRỐN TÌM
Các em bé và trẻ nhỏ đôi lúc sẽ thấy sợ hãi
khi cha mẹ đi đâu đó. Bạn có thể chơi các trò
chơi để dạy cho bé biết rằng kể cả khi bạn có
đi đâu đó, bạn sẽ luôn quay lại với bé. Điều
này sẽ giúp phát triển sự gắn bó giữa bé và
bạn.

•

Bạn có thể bắt đầu chơi trò ú oà với bé từ
khi bé chỉ mới 4 hoặc 5 tháng tuổi. Ngồi
đối mặt với bé sao cho mặt bạn ở gần bé.
Khi bé nhìn vào bạn, hãy lấy tay hoặc
quần áo che mặt sau đó nói “Ba/mẹ ở đâu
nhỉ?”

•

Khi bé bắt đầu lấy tay hoặc chân gạt tay
bạn ra, hãy nói nhẹ nhàng “Ú oà”. Hãy
cười với bé. Đợi đến khi bé cười lại với
bạn rồi lại trốn tiếp

•

Trong trò chơi trốn tìm, lần lượt thay
phiên trốn hoặc tìm với bé. Thi thoảng bé
sẽ trốn ở nơi bạn có thể nhìn thấy, hãy
giả vờ là bạn không nhìn thấy bé và nói,
“Con đang ở đâu đấy?” Bé sẽ cảm thấy
phấn khích. Hãy đi tìm một vài chỗ trước
khi bạn nói, “Tìm được con rồi nhé!” Sau
đó bạn đi trốn và đợi cho đến khi bé tìm
thấy bạn

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

5

VUI CHƠI LÀ CÁCH ĐỂ TRẺ HỌC
•

Trẻ học khi chúng chơi. Khi chơi, trẻ
sẽ học cách làm những điều mới và
học cách làm quen, hoà hợp với những
người khác

•

Trẻ cần khám phá. Hãy để cho trẻ tự
mình thử làm điều gì đó. Khi đó, trẻ sẽ
học được nhiều hơn so với khi người
lớn làm những điều này cho trẻ

•

Hãy cho trẻ những trải nghiệm mới
và những đồ vật khác nhau để chơi
cùng

•

Giới hạn thời gian ngồi trước màn
hình. Trẻ học được nhiều nhất khi chơi
một cách chủ động với những người
khác hoặc với các đồ vật. Trẻ sẽ không
học được nhiều khi xem ti vi, sử dụng

máy tính, chơi với điện thoại và chơi
trò chơi điện tử. Do vậy, bạn không nên
cho trẻ dưới 2 tuổi xem ti vi hoặc ngồi
trước màn hình các thiết bị điện tử

Vui chơi là cách để trẻ học. Con của bạn cần được vui
chơi ngay từ khi mới sinh ra.

6

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

CHIẾC TÚI KHÁM PHÁ
Bạn có thể chơi trò chơi “thử đoán
đồ vật” với bé bằng cách sử dụng
một chiếc túi và một vài vật dụng
bạn có thể tìm thấy quanh nhà.
Mỗi lần chơi bạn hãy bảo bé nhắm
mắt lại hoặc lấy khăn che mắt bé
lại. Lúc này bé sẽ phải sử dụng đến
tai, mũi hoặc các ngón tay để đoán
đồ vật mà bạn đã cho vào túi là gì.
Bạn và bé hãy lần lượt đổi vị trí
cho nhau để cùng chơi trò đoán đồ
vật này

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

•

Lắng nghe - Bỏ những thứ có thể gây
ra tiếng động vào túi. Ví dụ, chùm chìa
khoá kêu leng keng, giấy bạn có thể cắt
vụn hoặc một chiếc bút bạn có thể bấm
kêu lách cách. Lấy từng đồ vật ra khỏi
túi và làm tiếng động. Liệu bé có đoán
được đồ vật gì đã gây ra tiếng động đó?

•

Ngửi - Thu thập một số chai nhỏ, bỏ
thứ gì có mùi khá mạnh vào trong từng
chai. Ví dụ như chuối, dấm, hành tây,
hành củ, tỏi, gừng. Cho những cái chai
này vào túi rồi yêu cầu trẻ lấy từng cái
chai ra, ngửi mùi mà không được nhìn.
Liệu trẻ có đoán được đó là mùi của thứ
gì không?

•

7

Sờ - Cho một số thứ có bề mặt bên ngoài
có cảm nhận khác nhau vào túi, chẳng
hạn như: miếng bọt biển, tờ báo, và
khăn giấy. Kể tên một vật ở trong túi
và yêu cầu trẻ lấy vật đó từ trong túi
ra mà không được nhìn. Gọi tên từng
loại kết cấu bề ngoài: dặm dặm, mềm
mại, nhám, rít. Liệu trẻ có thể tìm được
đồ vật gì có bề mặt nhẵn ở trong túi
không?

8

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

TẠO CHO TRẺ THẬT NHIỀU
CƠ HỘI ĐỂ HỌC
Bạn có thể giúp phát triển não của trẻ bằng cách nói
chuyện với trẻ. Hãy nói chuyện với em bé của bạn ngay từ
khi bé mới chào đời.
•

Nói cho bé biết bạn đang làm gì và bé đang làm gì.

•

Miêu tả những thứ bé nhìn thấy và nghe thấy xung
quanh mình

•

Khi bé bắt đầu nói, hãy lắng nghe những gì bé nói

•

Khuyến khích bé nói về những thứ đang xảy ra
với mình

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

9

Đọc hoặc kể chuyện mỗi ngày:
•

Bạn có thể xem các sách tranh ảnh với
trẻ và nói cho trẻ nghe về những hình
ảnh trong trang sách

•

Trẻ có thể học về những thứ có
trong sách mà trẻ chưa nhìn
thấy ở ngoài đời

•

Kể cho trẻ nghe về những việc
mà bạn đã làm trong ngày

•

Chia sẻ các câu chuyện, bài hát
và giai điệu cho trẻ. Kể cho trẻ nghe
những câu chuyện về văn hoá, niềm
tin, truyền thống và giá trị sống của
bạn và cộng đồng

•

Cho trẻ nhiều loại đồ vật để chơi cùng.
Đồ chơi cho trẻ không cần phải là đồ
chơi đắt tiền. Ở quanh nhà bạn có rất
nhiều thứ thú vị để trẻ chơi cùng. Ví dụ
như chai lọ nhựa rỗng, cốc và bát bằng
nhựa, hộp rỗng bằng bìa các tông

•

Cho trẻ chơi ngoài trời. Ở ngoài trời trẻ
có thể làm những thứ mà trẻ không thể
làm được trong nhà. Dạy cho trẻ nghe
các âm thanh như tiếng gió, tiếng lá
cây xào xạc, tiếng chó sủa, tiếng gà gáy,
tiếng mèo kêu, tiếng sóng biển...

Não của trẻ đang phát triển.
Bạn có thể giúp trẻ bằng cách nói chuyện, chơi cùng,
và đọc cho trẻ nghe.

10

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

SÁCH, ĐỌC VÀ
KỂ CHUYỆN
Trẻ cần có sách để nhìn vào, để chạm vào
và để trẻ có thể kể và nói chuyện với bạn về
chúng. Sách sẽ giúp trẻ học những từ mới,
những ý tưởng mới, và giúp trẻ học đọc
•

Hãy đọc cho trẻ nghe hàng ngày

•

Bạn không cần sách để kể chuyện.
Bạn có thể kể về những câu chuyện
truyền miệng, những câu chuyện được
kể từ người này sang người khác, được
truyền lại từ thế hệ trước sang thế hệ
sau

•

Kể những câu chuyện về những
điều quan trọng với bạn. Đó có thể
là những câu chuyện dân gian, cũng
có thể là những câu chuyện về tổ tiên,
truyền thống, cộng đồng của bạn, hoặc
về niềm tin và giá trị sống của bạn

•

Hãy kể chuyện cho trẻ bằng ngôn ngữ
mẹ đẻ của bạn. Điều này sẽ tạo cho
trẻ cảm giác tự hào về di sản
văn hoá và cảm giác gắn bó
với cộng đồng

Việc đọc không nên chỉ giới hạn ở việc đọc sách.
Hãy chỉ cho bé thấy chữ ở những chỗ khác ngoài sách mà bé có thể thấy, ví
dụ như chữ trên các biển hiệu của cửa hàng, trên nhãn mác thức ăn. Chữ
có ở khắp nơi!

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

11

TRẺ VÀ “THỜI GIAN
NGỒI TRƯỚC MÀN HÌNH”
Thời gian ngồi trước màn hình bao gồm
các hoạt động liên quan đến ti vi, máy tính,
điện thoại di động, trò chơi điện tử, sử dụng
Internet, xem băng đĩa và video. Nếu bạn
cho trẻ xem ti vi, sử dụng máy tính hoặc
chơi trò chơi điện tử thì có thể có những tác
hại sau:
•

Trẻ có thể dành quá nhiều thời gian
ngồi trước màn hình. Bạn cần hạn chế
thời gian ngồi trước màn hình của trẻ.
Không khuyến khích cho trẻ dưới 2 tuổi
xem ti vi. Ngồi trước màn hình có thể
làm giảm sự chú ý của trẻ đối với các
hoạt động vui chơi và học tích cực khác.
Ngoài ra, dành quá nhiều thời gian ngồi
trước màn hình có thể khiến trẻ dễ bị
mắc bệnh béo phì, giảm vận động, và
kích thích ăn uống không lành mạnh

•

Trẻ có thể nhìn thấy các hình ảnh bạo
lực và nghe thấy các từ ngữ không tốt

•

Thời gian ngồi trước màn hình có thể
gây ảnh hưởng đến giờ đi ngủ, giờ ăn
và các hoạt động gia đình khác. Hãy
giúp trẻ tránh “thói quen dùng ti vi hoặc
máy tính.” Hãy đưa ra quy định trong
gia đình như không xem ti vi trong bữa
ăn, hoặc không xem ti vi trước khi đi
ngủ

•

Cha mẹ hoặc người chăm sóc có thể
sử dụng ti vi hoặc máy tính quá nhiều.
Bạn cần phải nêu gương cho trẻ bằng
việc hạn chế thời gian bạn ngồi trước
màn hình

12

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

ĐỒ CHƠI TỰ LÀM
HOẶC SẴN CÓ
Vật dụng trong bếp

Các chai lọ hoặc hộp rỗng bằng nhựa

•

Thìa, nồi, bát nhựa

•

Tạo thành các tháp để xếp hình

•

Khăn lau bát, cốc đo thể tích bằng nhựa

•

Đập vào nhau để tạo nên âm thanh

•

Chơi với cát và nước

•

Để phân loại, xếp chồng lên nhau hoặc
để chứa đồ

Lõi giấy vệ sinh
•

Dùng làm con rối tay

•

Dùng làm ống nhòm

Các hộp rỗng
•

Các hộp thức ăn để chơi đồ hàng

•

Các hộp nhỏ để xếp chồng lên nhau

•

Các hộp to để chơi làm nhà, làm ô tô, xe
buýt, tàu hoả hoặc thuyền

Quần áo cũ
•

Áo khoác và mũ để làm trang phục, chơi
trò chơi đóng vai/đóng kịch

•

Tất để làm con rối

CƠ THỂ PHÁT TRIỂN, TRÍ TUỆ PHÁT TRIỂN

Bất cứ đồ chơi nào của bé đều phải mang tính an toàn và vui vẻ.
Bạn có thể “tìm thấy” nhiều đồ chơi cho bé
trong chính ngôi nhà của bạn

13

14

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI
BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ ĐỂ BÉ THẤY ĐƯỢC AN TOÀN,
YÊN TÂM, YÊU THƯƠNG VÀ THẤU HIỂU
Để cảm thấy an toàn, yên tâm, được yêu
thương và thấu hiểu, bé cần:

Bạn có thể giúp bé bằng cách:
•

Hãy chơi với bé

•

Cho bé xem đồ chơi

•

Để bé ở nơi bé có thể nhìn thấy bạn

•

Giữ bé ở gần và ôm bé

Giờ giấc sinh hoạt đều đặn

•

Nhẹ nhàng với bé

•

Những người thân quen

•

Cho bé bú khi bé đói

•

Được trò chuyện cùng

•

Dỗ dành bé khi bé khóc

•

Được vui chơi cùng

•

Nói chuyện và hát cho bé nghe

•

Được hát cho nghe

•

Cười lại với bé khi bé cười

•

Tình yêu

•

Thức ăn

•

Cơ thể sạch sẽ, quần áo và môi trường
sạch sẽ

•

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

15

BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ GIÚP BÉ PHÁT TRIỂN
TƯ DUY, CẢM XÚC, HỌC HỎI, VUI CHƠI
Bé sẽ dùng đến đôi mắt:
•

Để nhìn lên trên, nhìn sang hai bên, để
nhìn vào các khuôn mặt

Bé sẽ dùng đến đôi tai:
•

Để lắng nghe các giọng nói, âm nhạc và
âm thanh

Bé sẽ dùng đến chân mình:

Bé đang học về cơ thể của mình
Bé sẽ dùng tay mình:
•

Để đập các thứ

•

Để với các thứ

•

Để nắm các thứ

•

Để cho các thứ vào miệng

•

Để đạp

•

Để lật người

Bé đang học về người khác
Bé của bạn đang học:
•

Để biết và yêu quý những người chăm
sóc bé

•

Để tin tưởng rằng khi bé cần gì đó và
khóc, sẽ có người giúp bé

16

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI
BẠN CÓ THỂ GIÚP BÉ SUY NGHĨ, CẢM NHẬN, HỌC HỎI VÀ VUI CHƠI
Giúp bé vận động

Cho bé thật nhiều cơ hội được nhìn và lắng
nghe

•

Đi lại xung quanh với bé

•

•

Giữ đồ chơi để bé đập, với tới và nắm
lấy

Bé sẽ thích những màu sắc sáng, hoa
văn, hoạ tiết trắng đen và những gương
mặt cười

•

Đọc hoặc kể chuyện cho bé nghe. Bé
thích âm thanh của những giọng nói vui
vẻ

Cho bé cảm nhận thật nhiều
•

Xoa bóp, vỗ về và vuốt ve bé

•

Dụi vào tay bé những vật sờ vào có cảm
giác khác nhau như chăn, khăn tắm,
hoặc một mảnh vải

Đáp lại nhu cầu của bé
•

Đến bên bé khi bé cần bạn

•

Chơi với bé, nói chuyện với bé và ôm ấp
nâng niu bé

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

17

NHỮNG HOẠT ĐỘNG BẠN CÓ THỂ LÀM VỚI BÉ
•

Nói chuyện thường xuyên với bé.
Lắng nghe những âm thanh mà bé tạo
ra và quan sát phản ứng của bé với
giọng nói của bạn

•

Bé đang học bằng cách bắt chước bạn.
Hãy mỉm cười. Lè lưỡi ra, phồng má
lên. Hãy cho bé thời gian để bắt chước
bạn

•

Hát cho bé nghe, hát ru cho bé ngủ.
Thủ thỉ và tạo ra những âm thanh vui
nhộn

•

Mang bé theo cùng bạn khi bạn làm các
việc vặt hoặc đi ra ngoài

•

Đọc cho bé nghe. Mặc dù bé chưa hiểu
được các chữ, thời gian đọc cho bé nghe
sẽ là thời gian tuyệt vời để nói chuyện,
cười đùa, ôm ấp và gắn bó với bé

•

Ôm ấp, vỗ về và thể hiện sự yêu
thương với bé. Bé sẽ cảm thấy yên
tâm hơn khi được ôm trong vòng tay
của người lớn và được vỗ về khi bé có
vấn đề.

•

Chơi trò ú oà, rối bằng tay/ngón tay
và các trò chơi trẻ em khác

18

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI
ĐỒ CHƠI GIÚP BÉ VUI VÀ HỌC
Những thứ để nhìn:

Những thứ để đập hoặc lắc:

•

Đồ vật di động có màu sắc sặc sỡ và
không có góc cạnh sắc nhọn

•

Các đồ chơi treo lên để bé đập, với tới,
nắm lấy hoặc để đá

•

Tranh ảnh và truyện tranh

•

•

Đồ chơi

Các lọ bằng nhựa có nắp (cho đồ vật vào
để tạo ra tiếng kêu mới)

•

Khuôn mặt vui vẻ của bạn

•

Xúc xắc

Những thứ để lắng nghe:
•

Âm nhạc

•

Giọng nói

•

Xúc xắc

Những thứ để cảm nhận:
•

Các đồ chơi dẻo/mềm

•

Những thứ có kết cấu bề mặt khác nhau
như mềm mượt, trơn nhẵn hoặc nhám
nhám

Những thứ để cầm hoặc cắn:
•

Cốc nhựa

•

Thìa gỗ

0 ĐẾN 6 THÁNG TUỔI

Vui chơi là cách bé học về thế giới.
Đồ chơi tốt nhất với bé là khuôn mặt, nụ cười,
tay và cơ thể của bạn

19

20

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI
BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ ĐỂ BÉ THẤY ĐƯỢC AN TOÀN, YÊN TÂM,
YÊU THƯƠNG VÀ THẤU HIỂU
Để cảm thấy an toàn, yên tâm, được
yêu thương và thấu hiểu, bé cần:
•

Tình yêu

•

Thức ăn

•

Cơ thể sạch sẽ, quần áo và môi
trường sạch sẽ

•

Những người thân quen

•

Giờ giấc sinh hoạt đều đặn

•

Được trò chuyện cùng

•

Được vui chơi cùng

•

Được hát cho nghe

•

Được bế ẵm

Bạn có thể giúp bé bằng cách:
•

Hôn, ôm bé và dụi đầu vào bé

•

Cố gắng nhìn mọi thứ từ
góc nhìn của bé

•

Kiên nhẫn

•

Thường xuyên nói
chuyện với bé. Bé
đang bắt đầu nhận
biết những từ đơn
giản

•

Biến ngôi nhà bạn
thành nơi an toàn
để bé có thể tự
do khám phá
mà không bị
đau

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ GIÚP BÉ PHÁT TRIỂN TƯ DUY, CẢM XÚC,
HỌC HỎI, VUI CHƠI
BÉ HOẠT ĐỘNG VÀ THỂ HIỆN CẢM XÚC NHIỀU HƠN
Bé di chuyển xung quanh
•

Bé lật người và bò xung quanh

•

Bé ngồi, đứng và khám phá

Bé tạo ra các tiếng động
•

Bé cười khúc khích

•

Bé bập bẹ các từ

Bé bắt đầu hiểu những từ bé thường
xuyên nghe thấy
•

Tên của bé

•

Những từ như mẹ, ba

Bé đang học cách sử dụng đôi tay của
mình
•

Để với và nắm

•

Để lắc, đập và chọc chọc

•

Vứt xuống đất và nhặt đồ lên

•

Đẩy, kéo và ném

Bé thể hiện tốt hơn cho bạn biết về cảm
nhận của bé
•

Bé đang vui hay buồn

•

Nhận ra là bạn không ở bên cạnh và
nhớ bạn khi bạn đi vắng

21

22

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

BẠN CÓ THỂ GIÚP BÉ TƯ DUY, CẢM NHẬN, HỌC HỎI VÀ VUI CHƠI

Cho bé thật nhiều cơ hội để di chuyển
xung quanh và khám phá
•

Hãy quan sát thật kỹ để đảm bảo bé
được an toàn

•

Chơi trò chơi với bé. Bé có thể muốn
chơi các trò chơi này lặp lại nhiều lần

Cho bé thật nhiều thứ để nhìn
•

Nhiều người, nhiều địa điểm và nhiều
đồ vật

•

Những em bé khác

•

Bé ở trong gương

•

Ảnh của những người bé biết

Cho bé thật nhiều thứ để lắng nghe
•

Nói chuyện với bé và lắng nghe khi bé
cố gắng nói với bạn

•

Hát, ngân nga và nói các bài vè trẻ thơ

•

Nghe nhạc hoặc nghe đài

•

Đọc cho bé nghe

Cho bé nhiều trải nghiệm mới
•

Đưa bé theo khi bạn đi ra ngoài, ví dụ
như đi thăm bạn bè hoặc đi làm các việc
vặt

Tôn trọng cảm xúc của bé
•

Giúp bé biết rằng khi bạn đi đâu đó, bé
có thể tin tưởng rằng bạn sẽ quay lại

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

23

24

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI
NHỮNG HOẠT ĐỘNG BẠN CÓ THỂ LÀM CÙNG BÉ
Các bài hát và bài vè

Các trò chơi trốn tìm

•

•

Trò chơi Ú oà: Đặt tay lên trước mặt
bạn, sau đó thả xuống thật nhanh và
nói “Ú oà” bằng giọng nói thân thiện

•

Trò chơi “Nó đâu rồi nhỉ?: Khi bé đánh
rơi một thứ gì đó, hãy hỏi bé là “Nó đâu
rồi nhỉ?” Hãy nhặt lên, cho bé xem và
nói, “A đây rồi!” Bé thích lặp lại trò chơi
này nhiều lần

•

•

Những bài hát, bài vè, bài thơ phổ biến
như là: “Chi chi chành chành, cái đanh
thổi lửa, con ngựa đứt cương, ba vương
ngũ đế, bắt dế đi tìm, ù à ù ập”. Hãy
dùng các bài vè, bài hát trẻ thơ theo
truyền thống và văn hóa của bạn
Bạn có thể tham khảo về những bài
vè và bài hát cho bé từ ông bà, những
người lớn tuổi, hoặc già làng, trưởng
bản
Khi bạn hát hoặc đọc bài vè cho bé, bạn
có thể:
•

Xoa bóp cho bé

•

Vẽ các chữ cái lên bụng của bé

•

Lắc xúc xắc

Nói chuyện sách
•

Hãy tìm một số quyển sách mà bé thích.
Ví dụ như là sách tranh, an-bum ảnh
hoặc bất cứ quyển sách nào có tranh
ảnh

•

Kể chuyện dựa trên các bức tranh/ảnh
mà bạn và bé đang nhìn vào

6 ĐẾN 12 THÁNG TUỔI

25

ĐỒ CHƠI GIÚP BÉ VUI VÀ HỌC
Các đồ vật thông dụng trong nhà để chơi
cùng:
•

Xoong chảo để gây ra tiếng động

•

Chai nhựa rỗng và sạch để lắc những
thứ bên trong

•

Thìa gỗ để gặm

•

Ghế nhỏ/ghế đẩu để đẩy

Những đồ chơi mềm/dẻo để siết chặt
và ôm:
•

Các hình khối mềm

•

Quả bóng mềm

•

Các đồ chơi nhồi bông

Đồ chơi để thử nghiệm:
•

Xoong nồi để tạo tiếng vang

•

Đồ chơi khi bóp vào tạo được tiếng kêu

•

Bóng để lăn đi và đuổi theo

•

Các hình khối để xếp và phá đi xếp lại

26

1 ĐẾN 2 TUỔI

1 - 2 TUỔI
BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ ĐỂ BÉ THẤY ĐƯỢC AN TOÀN, YÊN TÂM,
YÊU THƯƠNG VÀ THẤU HIỂU
Để có cảm giác được an toàn, yên tâm,
yêu thương và thấu hiểu, bé cần:
•

Tình yêu

•

Rất nhiều sự kiên nhẫn

•

Những người thân quen

•

Sự khuyến khích và khen ngợi khi bé
cố gắng thử tự làm gì đó một mình.

•

Những nơi an toàn để chơi và khám
phá

•

Được nói chuyện, được lắng nghe khi
bé học nói

Bạn có thể giúp bé bằng cách:
•

Cố gắng hiểu bé. Bé đang học thông qua
làm. Không có gì “tốt” hoặc “tệ” cả

•

Cố gắng khiến mọi thứ trở nên vui vẻ.
“Mình hãy cùng nhặt những đồ chơi kia
lên cùng nhau đi con,” sẽ có hiệu quả
hơn, “Nhặt những đồ chơi kia lên!”

•

Đưa ra các lựa chọn dễ dàng. Những
lựa chọn như “Con muốn ăn cơm hay
cháo trước” sẽ hiệu quả bởi không phải
dùng đến câu trả lời “không”. Như vậy
cho dù con bạn có trả lời như thế nào
cũng ổn cả

•

Hãy nói chuyện với bé. Lắng nghe khi
bé nói chuyện với bạn. Giúp bé học cách
sử dụng từ ngữ

1 ĐẾN 2 TUỔI

BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ GIÚP BÉ PHÁT TRIỂN TƯ DUY, CẢM XÚC,
HỌC HỎI, VUI CHƠI
Bé đang học những kỹ năng về thể chất

Bé bắt đầu tự làm các thứ một mình

•

Đi bộ, chạy

•

Mặc quần áo

•

Cầm những vật nhỏ

•

Ăn

•

Giở trang sách

•

Chọn lựa (cho những thứ dễ)

Bé đang học nói
•

Để nói tên của chính mình

•

Để hiểu từ ngữ và những hướng dẫn
đơn giản

•

Để gọi tên các đồ vật quen thuộc và các
bộ phận cơ thể

•

Để gọi tên những người thân thuộc

Bé bắt đầu thể hiện sự thất vọng và tức
giận
•

La hét

•

Ăn vạ

•

Nói “không”

27

28

1 ĐẾN 2 TUỔI

1 - 2 TUỔI
BẠN CÓ THỂ GIÚP BÉ BẰNG CÁCH

Cho bé những địa điểm an toàn để chơi và
khám phá
•

Bé sẽ thích thú được chơi trong nhà và
ngoài trời

Nói chuyện với bé
•

Vừa làm vừa nói với bé

•

Kể cho bé nghe những câu chuyện
về những gì bạn đã làm trong ngày.
Bé cũng sẽ thích những câu chuyện
chuyển thể từ văn hóa, lịch sử và
truyền thống của bạn

•
•

Gọi tên các đồ vật, đồ chơi, bộ phận cơ
thể của bé
Hát những bài hát và nói những bài vè/
bài thơ cho trẻ nhỏ

•

Sử dụng những từ ngữ gọi tên các cảm
giác như vui vẻ, buồn phiền, tức giận
hay lo sợ

Đọc cho bé nghe
•

Xem và kể cho bé nghe tất cả các loại
sách tranh.

•

Bế và ôm ấp bé khi đọc

•

Để cho bé chỉ vào các thứ trong sách và
đặt câu hỏi

Giúp bé học những thứ mới mẻ
•

Hãy là một người biết lắng nghe

•

Sử dụng từ ngữ gọi tên cảm xúc

1 ĐẾN 2 TUỔI

•

Đừng làm hộ bé. Bé sẽ học thông qua
việc bé làm. Hãy để con thử tự mình
làm các thứ

•

Quan sát, khen ngợi và khuyên khích.
Luôn giữ cho bé được an toàn.

Hãy kiên nhẫn và nhất quán
•

Đừng đánh bé, điều đó chỉ dạy cho bé
biết sợ

29

30

1 ĐẾN 2 TUỔI

1 - 2 TUỔI
NHỮNG HOẠT ĐỘNG BẠN CÓ THỂ LÀM CÙNG BÉ
•

Đọc và kể chuyện. Xem và đọc tất cả
các loại sách tranh cho bé. Kể cho bé
nghe những câu chuyện về những gì
bạn đã làm trong ngày. Bé cũng sẽ thích
thú nghe những chuyện được chuyển
thể từ văn hóa, lịch sử và truyền thống
của quê hương bạn

•

Làm cho thế giới của bé trở nên rộng
lớn hơn. Hãy tìm ra các cách để
bạn và bé có thể chơi và dành
thời gian với nhau trong nhà
hoặc ngoài trời
...