Cõng Nhau Trong Một Cõi Người
Tác giả: Hoàng Công Danh
Thể loại: Tuyển Tập Truyện Ngắn

Mục lục

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.

Cõng nhau trong một cõi người
Mạ đi chợ về chưa?
Ai nhặt lá?
Bóng đổ trên đường đi
Đường về nẻo thiền
Tâm bão
Chờ mặt trời
Ươm cây giữa vườn đời
Nhập thất
Kinh chiều rền tiếng sấm
Tiếng kêu vẳng từ gốc si
Đau ở đâu?
Hồi bát nhã lỗi nhịp
Nuôi heo trong chùa
Trò chơi của khói
Lạc
Trò chơi nơi cửa thiền
Níu một bờ tâm
Luyện nước
Về đi!
Xe chưa rời bến
Nhặt hòn sỏi ở sân chùa
Đâu chỉ là trò chơi

N

Cõng Nhau Trong Một Cõi Người

ăm tôi mười tuổi, hôm nào tôi cũng lên chùa
để nghe sư thầy giảng kinh Phật và nói chuyện
pháp. Mái chùa làng tranh tre nứa lá. Tịnh thất
của thầy chỉ là một căn phòng nhỏ kế bên
chánh điện. Thầy mặc chiếc áo tràng màu nâu
cánh gián, đi một đôi dép lào hai quai mộc mạc. Mỗi lần tôi
lên chùa, thầy thắp một tuần nhang, cử một hồi chuông, tôi
quỳ vái ba lần. Sau đó hai thầy trò vào phía trong tịnh thất,
ngồi xếp bằng, đối diện nhau.
Tôi nhớ nhất một câu chuyện thầy kể thế này. Thuở xưa có
hai vị sư đi hành lễ về. Đến một bờ suối thì hai sư gặp một
cô gái đang khóc. Tại vì nhà cô ở bên kia suối, hồi sáng cô
đi thì nước cạn, nhưng giờ quay trở về thì nước dâng cao
quá nên không lội qua suối được. Vị sư già liền cõng cô gái
qua suối rồi cùng với người đồng tu đi về. Khi về tới cổng
chùa, vị sư trẻ liền nói với vị sư già: – Này sư huynh, trước
lúc đi hành lễ, hai chúng ta đã hứa với nhau là không chạm
vào da thịt đàn bà, sao lúc nãy huynh lại cõng cô gái ấy? Vị
sư già trả lời: – Ta đã bỏ cô gái ấy lại ở bên suối rồi thế mà
đệ vẫn còn cõng cô ấy từ nãy đến giờ hay sao?
*
Gần chùa làng tôi có chị Gái, ba mươi tuổi vẫn chưa chồng.
Chị không được đẹp cho lắm! Chị làm nghề cắt cỏ thuê cho
một nhà nuôi trâu bò trong làng. Hằng ngày, chị đều đến
cắt cỏ quanh nương chùa. Tôi ngồi trong tịnh thất nghe

pháp, thi thoảng hương cỏ phả vào một mùi thơm man
mác.
Một hôm, cỡ mười giờ đêm rồi, ở nhà thấy chan chán, tôi đi
lên chùa xin thầy kể chuyện cho nghe. Hình như hôm nay
thầy đi nằm sớm, ngọn đèn trong tịnh thất đã tắt rồi. Tôi
đứng ngoài cửa chùa, nghĩ bụng chắc thầy mệt, thôi đừng
làm phiền nữa. Bỗng dưng nghe có tiếng sột soạt phía bụi
cây sau lưng chùa. Tôi chậm rãi đi đến, nép vào gốc cây
chứa, giương mắt nhìn xem. Trời ơi!
Sư thầy đưa tay lần cởi từng chiếc cúc trên áo của chị. Đêm
nay là lần đầu tiên trong đời thầy không lần tràng hạt niệm
kinh, thay vào đó là lần cởi cúc áo một người phụ nữ.
Những hạt cúc áo đã đổi vị trí cho chuỗi hạt cườm. Tôi
hoảng hốt quay mặt đi, không dám nhìn bởi không muốn tin
vào chuyện đang xảy ra. Đây là sư thầy của mình ư? Người
đã dạy cho mình bao nhiêu kinh kệ, bao nhiêu câu chuyện
đạo pháp. Mình còn nhớ rõ thầy đã dạy rằng tu sĩ thì không
có quan hệ xác thịt với nữ giới kia mà! Tất cả như đổ sụp,
hình tượng thầy. Tôi nghe được tiếng của chị và sư thầy.
– Nhanh lên thầy ơi!
– Thầy làm thế này là mắc tội với Phật, là phạm giới con ơi.
– Thầy làm phước giúp con đi. Con chỉ muốn kiếm một đứa
con để nuôi. Thầy về già còn có Phật để nương tựa. Chớ con
biết lấy ai mà cậy nhờ đây? Sao đàn bà chúng con khổ thế
này thầy ơi!
…
*

Kể từ hôm đó tôi không lên chùa nữa. Tôi thề rằng sẽ không
bao giờ gặp thầy nữa. Sư thầy, trong tôi đã không còn là
một vị tu sĩ đạt đạo mà là một người quá ư tầm thường.
Mười tuổi, tôi như một đứa con nít tự nắn đất sét thành
tượng để chơi. Và khi bức tượng ấy bị bể rồi thì mãi mãi sẽ
không bao giờ tôi giữ nó làm gì nữa.
Chín tháng sau, chị sinh con. Chuyện không cần tôi kể,
người làng cũng biết ai là cha đứa bé rồi. Sư thầy viên tịch
sau mười hôm chị sinh con. Buồn quá mà chết? Hay vui quá
mà chết? Nhục quá mà chết? Hay ân hận không biết làm
sao chuộc gỡ đành phải chết? Chừng nào loài người chưa
giải quyết được những thắc thỏm này, chưa dám vượt qua
chướng ngại của miệng lưỡi, thì chừng đó con người sống
không thanh thản. Chết là giải pháp cuối cùng và khả quan
hơn cả để không phải lắng nghe hồi chuông báo tử điểm
từng ngày.
*
Câu chuyện này có thật, xảy ra tại một làng quê Quảng Trị,
mười năm về trước. Nhân vật chị và đứa bé bây giờ vẫn còn
sống. Thời gian sẽ xóa đi mặc cảm cho mẹ con chị, tôi tin là
như vậy! Còn sư thầy của tôi, có ai hiểu cho thầy không?
Viết xong truyện này, tôi chợt nhớ đến câu chuyện sư thầy
đã kể cho nghe hồi trước. Chao ôi, có phải sư thầy chính là
vị sư già đã cõng một người con gái qua sông, đặt đó rồi về.
Còn tôi là vị sư trẻ kia, ích kỷ, hẹp hòi, nông cạn. Chính tôi
mới là người cõng chị cắt cỏ suốt mười năm qua. Hôm nay
tôi đặt chị xuống truyện ngắn này, chính thức trút đi một
gánh nặng để thanh thản.

N

Mạ Đi Chợ Về Chưa?

gười ta bảo tôi là đứa trẻ bướng bỉnh, khó
nuôi. Chính vì thế mà lúc năm tuổi, tôi được
ông nội đưa lên chùa Sắc Tứ để sống và cải
nghiệp. Hơn nữa, nhà nghèo đói suốt nên ông
nội quyết định cho tôi đi tu. Vào chùa ăn cơm
Phật! Ở chùa có con chim dòng biết nói tiếng người, nhưng
chỉ duy nhất một câu: “Mạ đi chợ về chưa?”
Tôi được cạo trọc đầu, chỉ chừa lại một chòm tóc hệt cái vá
xúc cơm. Sư thầy nói: “Từ nay con là người nhà chùa, tên
phàm tục không dùng nữa, thầy đặt cho con tên mới là
Sanh”. Từ đó mọi người gọi tôi là điệu Sanh.
Tôi được sư thầy giao nhiệm vụ chăm sóc con chim dòng.
Nhiệm vụ cũng nhẹ nhàng thôi. Sáng dậy trộn cơm với ớt,
bỏ vào cái chén sứ đặt sẵn ở trong lồng tre. Chim dòng là
loài thèm ăn ớt và phải có ớt nó mới sống được. Thi thoảng
xem nếu cái cốc nước sắp hết thì rót thêm vào.
Hôm đầu tiên đem thức ăn ra vườn, vừa đưa tay sớt cơm
vào chén thì tôi nghe có tiếng người nói: “Mạ đi chợ về
chưa?” Hóa ra đó là tiếng của con chim dòng. Sư thầy bước
tới và hỏi tôi: “Con nhớ mạ không?” Tôi ngúc ngắc đầu:
“Không!” Thầy mỉm cười độ lượng: “Con đúng là đứa trẻ
bướng bỉnh. Khi mô con nhớ mạ thì thầy cho con về nhà,
nghe”.
Tôi không nhớ mạ, không nhớ ai cả; tôi không thích về nhà.
Ở chùa thế này thích hơn. Ở chùa có vườn rộng, nhiều cây

cối cho tôi leo trèo. Có tiếng gõ mõ, tiếng chuông và tiếng
tụng kinh hằng ngày chứ không buồn tẻ như ở nhà. Ở chùa
có cơm ăn no chứ không đói hoải đói hoài như ở nhà. Và
hơn hết, ở chùa có con chim dòng biết nói tiếng người khiến
tôi thích thú.
Một tháng ở chùa, tôi trở nên thân thiết với con chim dòng
và nó cũng rất mến tôi. Dường như tôi không còn nhớ gì về
những người thân ruột thịt ở làng.
Hai tháng sau, ông nội lên thăm. Tôi dửng dưng như gặp
người xa lạ.
Ba tháng sau, mạ tôi đùm lên một túi mãng cầu xiêm - thứ
quả này hồi còn ở nhà tôi rất thích. Thế nhưng khi mạ đưa
túi quà thì tôi không thèm lấy, tôi chạy ra vườn chơi với con
chim dòng. Lát sau mạ cũng ra vườn. Mạ ôm tôi và khóc rất
nhiều. Tôi đẩy mạ ra rồi vùng chạy. Tôi ghét nước mắt,
không thích nhìn người ta khóc. Tôi lẻn vào một bụi cây và
trốn ở đó. Cho đến khi mạ rời chùa tôi mới chạy ra.
Sau đó có vài lần mạ lên chùa, khi thì mang theo mấy trái
ổi, lúc lại vài trái chuối. Mạ nói: “Ở nhà không có chi cả, chỉ
có mấy trái ni mạ hái đem lên cho con”. Những thứ hoa quả
này ở chùa không thiếu, người ta mang đến dâng Phật hằng
ngày. Vì thế mà tôi chẳng thèm nhận quà của mạ.
Con chim dòng vẫn chỉ nói được một câu duy nhất: “Mạ đi
chợ về chưa?” Mỗi lần nghe tiếng của nó, tôi thấy ngồ ngộ
và vui hơn. Năm tuổi, sự thú vị lấn át những cảm xúc thiêng
liêng.
Ở chùa một năm. Có bữa sư thầy hỏi tôi: “Con nghe chim
dòng nói hoài mà vẫn không nhớ mạ à?” Tôi trả lời:

“Không”.
Một hôm, ông nội lên chùa và nói điều gì đó với sư thầy, tôi
đứng ngoài cửa lén nhìn vào và thấy hai người có vẻ trầm
ngâm. Lát sau, sư thầy đem cái túi vải màu lam đựng áo
quần của tôi, một túi trái cây và một bó nhang.
“Điệu Sanh mô. Ra đây với thầy, nhanh con!”
Tôi chạy ra đứng trước mặt sư thầy và ông nội. Sư thầy xoa
đầu tôi rồi nhỏ nhẹ: “Điệu Sanh, nghe thầy nói đây. Mạ con
chết rồi! Con về nhà với ông nội nghe”.
Tôi trố mắt ra nhìn. Chết là gì? Là nhắm mắt như ngủ chứ
gì. Tôi ngúc ngắc không chịu nghe lời thầy. Tôi chạy đi trốn,
lần này tôi băng ra khỏi chùa và dốc sức ra mà chạy. Tôi sợ
bị bắt về nhà lắm! Hết sức, tôi nằm lịm đi giữa một bãi
trồng bắp ven sông Thạch Hãn.
Tỉnh dậy, tôi thấy mình đã nằm trong chùa. Sư thầy vẻ mặt
lo lắng và một chút buồn. Sau khi ăn ba bát cơm, tôi cảm
thấy khỏe trở lại. Tôi chạy ra vườn. Con chim dòng gặp tôi,
mừng rỡ, nó chào tôi bằng một câu nói quen thuộc: “Mạ đi
chợ về chưa?” Tôi cũng mỉm cười chào nó. Mới có một hôm
mà tôi nhớ con chim dòng kinh khủng. Các sư huynh ở chùa
đi qua nhìn tôi với ánh mắt hơi khang khác (sau này tôi
biết, đó là những ánh mắt tràn đầy thương cảm và chia sẻ).
*
Tôi ở chùa thêm ba năm nữa, lúc đó tôi tám tuổi. Sau trận
bão, cái lồng chim đã bị đánh văng xuống đất và tuột một
vài nan tre. Con chim dòng đã bay đi rồi. Tôi không khóc
nhưng buồn lắm. Lần đầu tiên trong đời tôi biết đến cảm

giác buồn bã của sự mất mát. Ôi, con chim dòng thân thuộc
của tôi đã bay mất rồi.
Tôi thành hụt hẫng, không có gì ở chùa vui nữa. Vườn tược,
tiếng chuông mõ đã không còn gây cho tôi hứng thú. Một
hôm, ông nội lên chùa. Sư thầy hỏi tôi: “Điệu Sanh, con về
với ông nội nghe”. “Dạ”. Tôi đồng ý về nhà. Không phải vì
nhớ nhà mà vì con chim dòng đã bay đi, ở chùa không còn
trò vui.
Về nhà, quang cảnh vẫn thế. Nhưng hình như hơi thiêu
thiếu một điều gì đó mà tôi không biết rõ. Tôi được đi học ở
trường làng. Tôi có những đứa bạn ở bên hàng xóm cùng
chơi trò. Bà con lối xóm thương tôi, có gì ngon cũng đem
sang cho. Tôi nhận ra cái mình khác so với bạn bè, đó là tôi
không còn có mạ trên đời nữa.
Tôi thui thủi đi học một mình, rồi lại thui thủi về nhà một
mình. Tôi không buồn, chỉ thấy thiêu thiếu một điều gì đó
mà thôi.
Hôm đó, khi lũ trẻ chúng tôi đang chơi thì thấy mạ của mấy
đứa bạn gánh triêng đi chợ về. Mấy đứa chạy ùa ra níu lấy
tao gióng lục quà. Tôi lẳng lặng quay về nhà. Tôi vẫn không
buồn, chỉ thấy thiêu thiếu một điều gì đó mà thôi.
Vừa vào tới ngõ thì thật bất ngờ, tôi gặp lại con chim dòng
đang đậu trên cây vú sữa. Tôi chưa kịp mừng thì nó nhanh
nhảu cất câu nói quen thuộc để chào tôi: “Mạ đi chợ về
chưa?”
Và lần đầu tiên trong đời, tôi khóc.

S

Ai Nhặt Lá?

ư thầy đang ngồi trong thư phòng soạn lời cho
buổi pháp thoại sắp tới thì đột nhiên điệu Sanh
chạy vào. Vẻ gấp gáp, điệu Sanh túm lấy hông
áo thầy và giục: “Thầy nhanh ra coi!” Dù chưa
rõ chuyện gì, nhưng sư thầy luôn chiều theo ý
của điệu Sanh.
Thầy bước đến thềm cửa, nhìn ra chỗ gốc cây si ở trước sân
chùa, thấy một nam một nữ đang ngồi ở ghế đá, tựa vai
vào nhau. Điệu Sanh nói với vẻ tiếc nuối: “Thầy ra sớm chút
nữa là hay rồi!”
Từ hôm đó sư thầy phạt điệu Sanh bằng cách phải nhặt lá si
ở sân chùa. Trước nay, sân chùa mỗi ngày chỉ quét một lần
vào sáng sớm, nhưng bây giờ thầy nhủ hễ lá nào rơi xuống
thì điệu Sanh phải nhặt lên, cho vào chiếc giỏ mây mang
theo bên mình. Điệu Sanh khoác giỏ vào, lâu lâu nếu trời
đứng gió, lá không rụng thì điệu ngửa mặt lên kêu: “Thổi đi
gió ơi cho tôi lượm lá!” Có vẻ điệu Sanh thích thú với nhiệm
vụ mà sư thầy gọi là “công án thiền – nhặt lá rụng trong
tâm”. Điệu Sanh hỏi: “Thầy ơi! Có phải nhặt lá là để các cô
các chú ngại con, không dám tới đây tựa vai nhau nữa?”
Thầy mỉm cười, không trả lời mà chỉ nhủ điệu Sanh: “Con
cứ nhặt đi, bao giờ con thấy sạch rồi thì sẽ rõ thôi”. Điệu
Sanh ngơ ngác nhủ thầm: “Cây rậm tán thế biết đến khi
nào mới rụng hết lá si được?”
*

Ngôi chùa này nhỏ thôi, chỉ có sư thầy và mấy đệ tử, nhưng
khách đến viếng không phải ít. Một hôm, có nữ thí chủ độ
bốn mươi tuổi vào thăm chùa. Trông chị có vẻ khá giả, ăn
mặc đẹp, đeo dây chuyền vàng, mặt thoa phấn trát son
thơm phức. Sư thầy rót trà tiếp khách, như thường lệ mỗi
lần có người đến chùa. Đối với thầy, mọi người đều đáng
kính như nhau, vào cửa Phật, sang hèn đều là hư ảo mà
thôi. Ngó qua dung mạo, thầy biết nữ thí chủ có nỗi khổ
tâm. Mà thật ra ai cũng mang nỗi khổ tâm cả, lắm người
đến đây lúc đầu giấu giếm, cứ bảo hạnh phúc bình an,
nhưng hồi sau thấy thầy gần gũi nên dần dần họ bộc bạch
mong được hóa giải giúp.
Thầy nghiêng vòi ấm cho nước vào chén. “Uống đi chị! Trà
này ướp hương sen từ tối qua”. Nữ thí chủ cầm tách trà,
nhấp môi, khen trà thơm rồi hỏi thầy cách ướp trà. Thầy nói
sau nương chùa có hồ sen, ban đêm thả vào nhụy đóa một
ít trà sao. Sương suốt đêm thấm vào trà và quyện lấy
hương sen. Sáng ra khẽ tay hứng nhúm trà đó đem cho vào
ấm. Hoa cũng như người, vẻ ngoài dẫu thanh cao hay hèn
mạt thì trong lòng vẫn có hương thơm, chỉ cần khéo một
chút là ta nhận được niềm vui từ lòng nhau.
Thầy tiếp khách tự nhiên như thế, không cần phải hỏi han
tên tuổi gia cảnh hay nỗi niềm. Cứ để cho khách tự mở lòng
mình. Buổi đầu đến chùa, chị cũng không nói gì nhiều, bảo
chỉ đến thăm viếng cho biết thôi. Khi sư thầy tiễn chị ra
sân, trông thấy điệu Sanh chạy tới chạy lui giỡn lá, chị quay
sang: “Chú tiểu này ngộ quá, thầy ha?” Nói xong, chợt chị
chạnh buồn, vái tay chào thầy rồi đi ngay.

Qua vài lần tiếp xúc, thầy cũng được biết hoàn cảnh của nữ
thí chủ. Chị đã từng có chồng nhưng không sanh được con
nên đồng ý ly dị, anh đi lấy người khác để kiếm con. Từ đó
chị ở một mình, bán vải ở chợ. Thu nhập cũng không đến
nỗi nào nhưng chị hay buồn rầu, nhất là mỗi lúc thấy người
ta dắt con vào quầy sắm vải. Những khi ấy chị thường
không lấy tiền vải, chị bảo chỉ cần thấy trẻ con là vui lắm
rồi. Thấy trẻ con, chị đều coi như đó là con mình.
Thỉnh thoảng thầy vẫn gặp những người có hoàn cảnh như
chị đến chùa. Có người muốn vào chùa xin bế trẻ con về
nuôi, ấy là những đứa trẻ từ khi còn nhỏ bị bỏ rơi trước
cổng chùa. Trường hợp này thầy cũng đã gặp vài lần. Có
người lại muốn vào chùa xuống tóc đi tu luôn, những khi ấy
thầy thường tìm cách khuyên giải, chuyển hóa. Nếu họ vẫn
nằng nặc đòi tu thì thầy cho phép ở lại trong chùa nhưng
bảo họ khoan xuống tóc. Cửa từ bi luôn rộng mở nên không
cần vội vàng.
Tuy nhiên, nữ thí chủ này lạ lắm, chị đến đây không phải vì
hai nhẽ trên. Cứ ngày rằm hay mùng một hằng tháng chị lại
đến chùa, đôi khi ở chơi suốt buổi. Có bữa chị nói rằng thầy
tuy không gia đình nhưng lại có rất nhiều con. Những chú
tiểu, rồi các thí chủ đều xưng con với thầy. Còn chị, chị đã
từng lập gia đình mà lại chẳng có con. Rồi chị cười, méo
xệch.
Khách đến viếng chùa thấy chị hay lui tới cũng sinh dị nghị.
Một người đàn bà có nhan sắc, lụa là son phấn mà đi một
mình là chắc có nhẽ gì rồi? Bụng dạ người đời không xấu,
nhưng trông thế ít nhiều người ta cũng thoáng nghi ngờ chị
vướng tơ lòng với sư thầy.

Tháng trước chị đến chùa, vẻ buồn thảm hơn mọi khi. Thầy
coi bộ chị muốn khóc lắm rồi, nếu vậy thì nên đưa chị ra
ngoài cho thoáng, ngồi trong chùa lại quấy quá cửa thiền.
Thế là thầy mời chị ra ngồi ở ghế đá dưới cây si, chỗ thầy
từng thấy đôi trai gái hôm bữa. Sư thầy vẫn chưa biết chị
cần gì, chị không cần xin con nuôi, cũng không muốn đi tu.
Tự dưng chị chảy nước mắt, tựa đầu lên vai thầy. “Đôi khi
con cũng muốn có một bờ vai để tựa lắm, thầy ơi!” Sư thầy
vẫn cứ ngồi yên như hóa tượng.
Vài lần sau chị đến chùa, lại xin thầy cho tựa đầu vào vai
một lúc. Chỉ thế thôi, không hề ngợi nghĩ đến cảm giác trần
tục. Đơn giản là chị muốn được nhắm mắt để trí óc yên tĩnh
trên một bờ vai chân chính.
Từ dạo đó khách đến chùa vãn đi trông thấy. Lại nghe
phong thanh chuyện quý đạo hữu đề nghị giáo hội mời sư
thầy khác về làm trụ trì. Mấy đệ tử trong chùa ngó thấy
cảnh này đâm ra không còn tin tưởng thầy như trước, họ
xin thầy cho đi chùa khác tu. Thầy đồng ý, tự nhủ với lòng
mình điều tâm niệm thứ mười của nhà Phật: oan ức không
cần bày tỏ.
Tuy đã tu lâu rồi, lòng thầy như đã an lắm rồi, nhưng nhìn
từng đệ tử khoác túi vải rời chùa, thầy cũng chạnh buồn
chút chút. “Các con của ta cứ bỏ mà đi. Biết đâu đến một
lúc ta lại thành không con, như nữ thí chủ ấy. Đó là lẽ vô
thường chăng? Sắc sắc không không”. Riêng điệu Sanh vẫn
ở lại với thầy, vì điệu ấy nhỏ tuổi nhất, còn vô tư lắm. Điệu
Sanh chưa biết những chuyện phải trái trong cõi người. Hay
ngược lại, chính điệu Sanh mới là người hiểu rõ nhất?

Thầy đang đứng trước thềm chùa vẩn vơ nghĩ ngợi thì điệu
Sanh chạy tới kéo thầy ra dưới tán si. Điệu trỏ tay xuống
nền: “Thầy ơi, ngộ quá! Có hai chiếc lá đang tựa vào nhau.
Gió thổi mà chúng vẫn không hề xê dịch như mấy chiếc lẻ
đơn kia”.
Sư thầy xoa đầu điệu Sanh: “Ừ. Khéo quá ha. Bữa nay thầy
cho phép con thôi nhặt lá”. Điệu Sanh hơi bất ngờ, ngước
mặt lên hỏi lại: “Thế ai sẽ nhặt hả thầy? Các sư huynh đi cả
rồi. Có phải thầy sẽ nhặt không?”.
Ừ. Phải chăng bây giờ đến phiên thầy nhặt lá si? Câu hỏi
bâng quơ của điệu Sanh khiến thầy giật mình. Im lặng.
Chợt điệu Sanh nhớ lại chuyện hôm bữa có hai cô chú ngồi
ở chỗ ghế đá này, điệu reo lên:
“A! Con biết rồi. Cứ để yên thế cho người ta tựa vai vào
nhau, khỏi ngần ngại. Phải không thầy?”
*
Đêm mưa gió, lá ngoài kia trút nhiều. Điệu Sanh nằm nghĩ
chắc sáng mai phải dậy sớm cùng thầy quét chùa, rồi ngủ
thiếp đi. Trong giấc mơ điệu Sanh thấy các sư huynh mang
tay nải quay lại chùa, quý đạo hữu cũng đến viếng chùa
đông như mấy bữa. Trước chùa, không có ai nhặt lá mà sân
sạch, si sạch.

Bóng Đổ Trên Đường Đi
Đêm thiếu trăng, sân chùa vắng lặng, tịnh không một bóng
người. Chỉ có cái bóng đèn móc ở trên mái hiên hắt sáng
một vùng như chiếc màn phủ chụp lấy khoảnh sân. Từ đầu
hôm, sư thầy đi thăm nhà một đạo hữu trong vùng đến giờ
vẫn chưa về.
Điệu Sanh bước xuống thềm hiên giỡn bóng, trò nghịch này
có lần sư thầy đã khuyên điệu bỏ đi, đừng có đeo đẳng cái
ám ảnh con người ta như thế. Nhưng hình như Sanh quên
mất, lại vốn tính tò mò nên điệu luôn tìm cách khám phá
những điều bí ẩn mà đôi khi người khác cho là vớ vẩn.
Từ trong cái quầng sáng ở sân, điệu Sanh cố đưa mắt nhìn
ra vườn cây, song chẳng thấy một thân cây nào, chỉ tuyền
một màn đen. Sanh đi thẳng ra vườn, khi đã chìm trong
bóng tối thì điệu nhìn rõ cả những chiếc lá đang đung đưa
trên cành, vài nhánh khô gẫy rơi dưới đất nữa. Lạ quá, đứng
trong chỗ sáng thì không thấy gì, ra chỗ tối lại thấy được?
Điệu đem thắc thỏm này hỏi ngay khi sư thầy vừa vào đến
cửa chùa. Sư thầy là một người thông tuệ, ngoài kinh kệ
văn chương thầy còn giỏi cả kiến thức của các lĩnh vực khoa
học tự nhiên. Rõ ràng đây là chuyện của ngành vật lý, hiện
tượng đồng môi trường quang học, thầy biết căn cớ của nó.
Nhưng nói chuyện vật lý với điệu Sanh chẳng khác nào bắt
trẻ con mang đá vào đầu, nặng lắm! Hơn nữa, nếu như nhà
thơ thi vị hóa cuộc sống, nhà văn tô vẽ cuộc đời, thì bậc tu
hành có thể cảm nhận mọi hiện tượng tự nhiên thông qua
một thứ lăng kính gọi là nhân sinh quan. Thầy sẽ giải thích

điều đó với điệu sanh bằng cách vừa dễ hiểu mà lại thấm
nhuần đạo pháp, trước nay vẫn vậy.
Hai thầy trò vào ngồi ngay ngắn trong tịnh thất. Buổi học
của điệu Sanh bắt đầu, người truyền thụ không ai khác
chính là vị sư khả kính. Sanh đã quên khuấy cái điều lúc
nãy, quên như kiểu người ta vẫn nói trẻ con ngủ một giấc,
sáng mai quên hết ấy mà. Nhưng sư thầy lại không nghĩ
thế, thầy không cho cái sự thắc thỏm của điệu là “đồ trẻ
con, để ý làm gì”. Sanh lật vài trang sách lấy khí thế cho
buổi học. Trong lúc đó sư thầy đang sắp sẵn những ý tưởng
để dạy, cốt sao cho điệu dễ hiểu. Xưa nay, học trò càng nhỏ
càng khó dạy là vậy.
- Hôm qua chúng ta đến đoạn thái tử Tất Đạt Đa xin phép
vua cha cho đi coi tình hình dân chúng rồi, phải không điệu
Sanh? – Thầy hỏi khẽ một câu cốt là để nhắc lại coi điệu có
nhớ bài không mà thôi.
Sanh sắp buồn ngủ, định ngáp vặt một cái thì phải há mồm
dạ một tiếng rõ to. Sư thầy kể tiếp chuyện về lịch sử đức
Phật Bổn sư Thích Ca. Sau khi được vua cha cho phép ra
khỏi cung điện. Dù vua cha đã khuyên đoàn tùy tùng đừng
để cho thái tử nhìn thấy cảnh cơ cực của dân chúng. Song,
mọi sự khó qua được đôi mắt tinh anh của chàng hoàng tử
có vầng trán thông minh ấy. Ra khỏi ánh sáng hoàng cung,
hòa mình vào cảnh cơ cực của con người và sinh vật, Tất
Đạt Đa đã nhận ra nỗi khổ thế gian.
Kể đến đấy, sư thầy dừng lại, úp nhẹ lòng bàn tay vào vai
điệu Sanh.
- Cái điều con hỏi lúc nãy, chính là đây. Khi ở nơi ánh sáng,
ta khó nhận ra được những điều ở trong bóng tối. Như thái

tử Tất Đạt Đa sống sung sướng trong hoàng cung thì không
thấy hết nỗi cơ cực của cuộc sống ngoài kia. Chỉ khi ở trong
cùng hoàn cảnh, con nhớ chưa, chỉ khi ở trong cùng hoàn
cảnh người ta mới thấy rõ nhau.
Buổi học kết thúc ở đó. Hình như Sanh chẳng để ý lắm đến
câu chuyện mà thầy vừa kể, điệu nhíu mắt lại. Sư thầy cũng
cảm thấy diễn giảng như thế còn trúc trắc khó hiểu và hơi
xa vời so với một học trò chưa đầy mười tuổi, chi đành cho
điệu ấy tận mắt chứng kiến.
Trước khi nghỉ, thầy dặn điệu Sanh sáng mai hãy cùng thầy
xuống phố. Sanh mừng quá, tan cơn buồn ngủ. Xuống phố
vui lắm, đông người, nhiều xe cộ, lắm trò thích nhé! Tối đó
điệu Sanh nằm trơ mắt khá lâu, cảm giác ngóng chờ đến
sáng để được đi chơi cùng thầy. Trong căn phòng không ánh
đèn, điệu nhìn thấy biết bao nhiêu thứ, đúng ra là điệu đang
tưởng tượng ra nhiều điều, xen lẫn vào cả giấc mơ.
*
Sáng hôm sau điệu Sanh dậy sớm hơn mọi ngày. Thường
thì sau khi thầy thỉnh xong hồi chuông điệu mới dậy hẳn.
Riêng sáng nay, có lẽ do muốn xuống phố nên Sanh bật dậy
trước khi nghe chuông. Súc miệng xong, điệu bước vào
chánh điện, quỳ đảnh lễ cùng thầy. Nghi thức hành lễ đầu
ngày không quá dài, kết thúc bài kệ Hồi hướng trời vẫn
chưa sáng hẳn.
Trong chút nhờ nhờ ảo mị, ánh sáng ban mai quyện với
sương, chỉ đủ để mắt nhìn ra tới cổng chùa, hai thầy trò tay
nải bắt đầu chuyến đi. Đây là lần đầu tiên điệu Sanh được
xuống phố cùng sư thầy. Một năm ở chùa, quen với cảnh ở
đấy rồi, thành ra Sanh cũng không mấy nghĩ gì đến việc

được đi tới những nơi ồn ào đông đúc. Vả lại, trong đầu
Sanh, hình ảnh phố xá cũng là thứ xa xỉ mà thôi. Có thì tốt,
không cũng chẳng sao, cái hứng thú đi phố hôm nay chẳng
qua là tính hiếu kỳ trẻ con. Riêng sư thầy lại khác. Chuyến
đi theo dự tính vỏn vẹn một ngày thôi nhưng thầy không
muốn vô bổ. Mỗi bước đi của người tu hành đều phải có
chơn niệm và mang lại chơn quả.
Ý định đi xuống phố mới nảy sinh tối hôm qua, lúc thầy
giảng bài cho điệu Sanh xong coi bộ hàn lâm quá, đành
phải tiếp cận hiện thực, như cách giáo dục học đi đôi với
hành. Lại nhớ lời dạy của đức Bổn sư trước khi nhập diệt đã
nói với ông Tu Bạt Đà La, đại ý, con đừng có tin vào bất cứ
ai cả, dầu đó là lời nói ra từ một đức giáo chủ, con hãy tin
vào chính mình. Hòa mình vào cuộc sống ngoài kia cũng là
một nhiệm vụ của người tu hành, để tìm được chân lý cho
niềm tin vững chắc chứ không nhất thiết chỉ dựa vào kinh
kệ pháp thư truyền lại. Một công đôi việc, đi để dạy cho
điệu Sanh, cũng là để cho thầy tu tập.
Quãng đường từ chùa xuống phố thả bộ chừng nửa tiếng.
Mải ngắm cây cỏ ven đường nên thi thoảng điệu Sanh rớt lại
phía sau thầy vài bước. Nắng bắt đầu lên. Sanh đi sau,
giẫm chân chạm vừa đến cái bóng đổ chập chờn của sư
thầy. Chợt nhớ có lần bị thầy quở vì trò giỡn bóng, điệu
bước vội lên trước. Lát sau đã tới cái nơi cần tới.
Phố hôm nay y như rằm thầy nhỉ? Sanh thốt lên một câu
ngộ nghĩnh trước cảnh người xe ngược xuôi rộn ràng trên
đường. Ở chùa, chỉ có rằm mới đông, mà cũng không đông
như ngoài phố. Lui tới vẫn những khuôn mặt quen thuộc
của đạo hữu và phật tử trong vùng thôi. Ngoài phố đúng là

ngày nào cũng đông như rằm thật đấy, nhưng họ không dễ
gì quen mặt nhau, mỗi giờ mỗi phút lườn lượt người qua
quả là khó nắm bắt được vẻ hình. Nếu có gặp người quen
chưa chắc kịp chào nhau một câu cho trọn vẹn.
Một quãng đường vốn là nơi kẹt xe vào giờ tan sở, ùn lại,
người sau đẩy người trước. Buộc phải đi. Gấp gáp thế nhưng
chẳng tiến được là bao, thầy nhỉ? Thỉnh thoảng điệu Sanh
lại hỏi những câu giản đơn khiến thầy băn khoăn. Hình như
người ta buộc phải đi và sống theo kiểu đó. Ai cũng biết
càng chen lấn chỉ tổ làm chậm vướng chân nhau, nhưng
không ai chịu nhường ai vì không tin tưởng người kia cũng
có ý thức nhường nhịn như mình. Thành ra cái lòng tin dần
dần nhạt đi!
Từ lề đường, thầy dắt tay điệu Sanh len hẳn vào giữa cái
đám đông như ghim đinh nhau ấy. Những người cầm lái
xung quanh thấy hai cái đầu trọc ngồ ngộ, nửa tò mò ngắm
nghía nửa muốn nhường giới tu hành nên không lấn át nhau
nữa. Có ý thức một chút rồi. Và họ đâu có ngờ rằng, mười
mấy năm sau, tức vào cái thời điểm tác giả đang kể câu
chuyện này, có một nhà sư thực hành nhất bộ nhất bái.
Trên con đường quốc lộ xe cộ chạy như đua, hình ảnh một
nhà sư thong dong chậm rãi đi một bước cúi xuống vái một
lạy đã khiến nhiều tài xế lưu tâm mà giảm tốc độ cho.
Đến ngã năm không có bùng binh, nhưng toán xe cộ đã vô
tình cô lập hai thầy trò ở chính giữa, và tự dưng hai thầy trò
hệt một cái bùng binh tưởng tượng cho từng loạt xe vo cua.
Người vẫn xoáy quanh như quấy xô đa, đặc quánh lại. Có
người lái xe chạy hết một vòng quanh hai thầy trò mà vẫn
chưa tìm ra nghẽ ngách nào để rẽ về nhánh đường của

mình. Thế đấy, đôi khi biết con đường đúng rồi mà không
thể đi vào được, đành phải luẩn qua luẩn quẩn. Những biển
báo chỉ dẫn đường đi chi tiết. Ai cầm lái đều có bằng, có
hiểu luật giao thông. Song, không phải ai cũng tuân thủ.
Vượt đèn đỏ, chạy ngược chiều, đi sai làn đường… Biết sai
cả đấy, thế mà vẫn cứ liều. Có khổ không!
Hai thầy trò đi thêm vài con phố nữa. Tuy không đông đúc
như cái phố trung tâm. Đường có thưa hơn nhưng người ta
phạm luật thì vẫn cứ. Thấy thưa thớt thì đánh võng, đua xe,
hoặc không đua mà vẫn ráng bồ cóc ra chạy vút cái lèo.
*
Đứng giữa phố phường, tự dưng Sanh nhớ ngôi làng nhỏ bé
của mình, nơi ấy Sanh đã sống mấy năm tuổi thơ trước khi
vào chùa. Nhớ là vì hồi đó mấy đứa trẻ con trong xóm cứ ao
ước được lên phố cho biết, nghe nói trên phố người ta giàu
sang sung sướng lắm. Chả bù cho cái làng được bao quanh
toàn đồng ruộng của mình.
Bắt đầu mùa, nhà nhà dắt trâu ra đồng cày ruộng. Nắng
trưa hành hạ người cày. Người cày cầm roi tre quất trâu đi,
đứng đó mà thở đấy à? Đi! Đi! Giống cảnh người trên này
húc bánh xe vào nhau mà thúc. Bóng người bóng trâu úp
lên nhau trên mặt đất bùn lô hốc lô hiểm. Đến mùa gặt
nắng lại càng to. Bà con mừng lắm vì nắng càng to phơi lúa
càng sướng. Còng lưng đưa vằng vơ từng bó lúa. Bóng
người bóng nón trải lên trên khóm chẹn lúa vàng. Phăng tay
gặt luôn cái bóng. Điều này người ta rất kiêng kỵ, cũng phải
làm thôi. Phang vằng rồi cái bóng vẫn ở trước mặt.
Mấy đứa trẻ con rủ nhau đi tát cá ở những hố bom giữa
đồng. Lấm la lấm lết bùn dính từ đầu xuống chân. Bắt được

oi cá đem về cho mạ nấu ăn. Cả nhà mừng lắm. Nhưng ba
lại buồn, nói tụi bay sau này đừng có ở làng này nữa. Cực!
Kéo nhau lên phố mà ở cho sướng.
Thì bây giờ Sanh đang đứng ở phố này, nghĩ bụng, phố
cũng chẳng phải sướng đâu.
*
Về đến cổng chùa thì đã chiều muộn. Trời nhá nhem mờ mờ
như hồi sáng ra đi. Ngày thứ nhất xuống phố, hai thầy trò
chẳng quan sát được gì nhiều ngoài chuyện xe cộ. Chỉ
chừng ấy thôi, ý thầy là để điệu Sanh thấy cái xô bồ tất bật
của cuộc đời, cảm được cái khổ của sự đua chen chứ không
phải đơn thần chỉ quan sát giao thông. Hơn nữa, bài học
đầu tiên của chương trình thực hành là bài học về con
đường. Người ta phải biết được con đường mình đi như thế
nào đã rồi mới đi được. Sự tu tập cũng khó khăn như thế,
và cũng cần có một con đường, không gì khác ngoài việc đi
thẳng vào cuộc đời chẳng ngại lánh né.
- Xuống phố một ngày con thấy được gì, điệu Sanh? Thầy
hỏi khi hai người đã về tới vườn cây trước chùa, những
mong điệu Sanh ngộ ra một cái gì đó để tự trả lời cho điều
thắc thỏm tối hôm qua.
Khi ấy, nắng đã tắt hẳn một cách chóng vánh. Trong bóng
tối vườn chùa, điệu Sanh như nhìn thấy những mặt người lo
âu khắc khổ hiện ra, chen lấn với lá cành. Riêng có một thứ
ở trong chiều muộn này không thể nhận ra được. Và Sanh
đem nó ra trả lời.
- Dạ, con thấy dưới phố ai cũng đeo theo mình một cái bóng
đen, cả thầy cũng có. Làm sao dứt được cái đó hả thầy?

Lại thêm một câu hỏi khó cho thầy nữa rồi, đành hẹn bữa
sau.

S

Đường Về Nẻo Thiền

ớm nào cũng vậy, hễ sư thầy đánh thức điệu
Sanh dậy để đi học là điệu lại làm biếng. Mùa
thu ở miền cao này mỗi buổi tối hơi đá phả ra,
đến tận lúc trời sáng ai cũng thèm trùm chăn
ngủ thêm chút nữa. Điệu Sanh mắt ngái ngủ,
cứ nằm ì ra. Có khi thầy phải xốc lấy hai nách điệu kéo ra
khỏi mùng màn. Sanh khóa chéo hai chân lại, ưỡn thẳng
người, gân cơ căng cứng, cố ý đừng để ai lôi mình dậy.
Thầy vừa bồng điệu Sanh, vừa nhỏ nhẹ:
- Dậy thôi con. Sáng trợt sáng trời rồi.
Rồi thầy bế hẳn Sanh xuống khỏi giường. Khi hai chân điệu
vừa chạm đất là thầy thốt lên “ui, xịch”.
Hôm ấy là ngày tựu trường nên thầy đánh thức điệu Sanh
dậy sớm hơn mọi ngày. Miễn cho điệu ấy việc tụng kinh đầu
ngày. Thầy chỉ cử mấy hồi chuông rồi đi rửa mặt mày tay
chân cho điệu Sanh. Lát sau Sanh đã tỉnh hẳn, quay sang
nói với thầy:
- Lát thầy dẫn con đến trường nghe thầy.
- Ừ, thầy đưa con tới cổng thôi.
Điểm tâm sáng xong, thầy lấy ra bộ áo quần lam mới. Bộ
áo quần này do chị bán vải ở chợ tặng cho điệu Sanh nhân
ngày chú ấy nhập học. Sanh mặc áo quần vào, ngửi mùi vải
thơm, tự dưng thèm đến trường. Thầy lấy chiếc mũ xà cút
tứ ân màu xanh lá mạ đội lên đầu Sanh. Ngắm nghía chú

tiểu của mình. Trông cũng hay hay. Lần đầu tiên Sanh mới
đội mũ chóp tứ ân nên điệu thấy hơi cấn cái, cứ ngúc ngoắc
đầu rồi hỏi thầy sao gọi nó là mũ tứ ân. Thầy nói tứ ân là
bốn ân lớn cần đặt lên trên đầu. Thứ nhất là ân cha mẹ, thứ
hai ân thầy cô bạn bè, thứ ba ân quốc gia xã hội, và ân tam
bảo nữa là thứ tư.
Thầy khoác lên vai điệu Sanh chiếc túi xách may bằng vải
lam bên trong đựng ba quyển vở với cây bút.
- Chà, ra dáng học trò thư sinh dữ nghe. Gắng học con. Đến
trường có bạn bè chơi vui lắm, nhưng đừng hoang nghịch.
Đến trường phải nghe lời thầy cô.
Sanh dạ, rồi hai thầy trò cùng men theo con đường mòn tới
trường.
Sanh không đi học lớp vỡ lòng, nhưng từ lúc vào chùa sư
thầy đã dạy cho điệu toàn bộ bảng chữ cái. Nhờ vậy nên
mới tới trường chưa đầy một tháng, Sanh đã ghép chữ đánh
vần được. Vì thế điệu rất thích đọc, hễ gặp bất cứ nơi đâu
có hình thù chữ cái là điệu dừng lại đọc cho bằng được mới
chịu đi. Hôm đi học về, ngang qua một quán nhỏ nằm bên
chân núi, Sanh đọc biển gỗ nhỏ màu xanh treo nơi thân
cây. Bảng chữ hai câu xếp theo hai hàng. Hàng trên màu
vàng ghi chữ: “Quán nhậu bình dân”. Phía dưới ghi: “Chùa
cách 100 mét”, chữ màu trắng nhỏ hơn.
Tấm biển này mới đóng lên cách đây mấy hôm. Đang mùa
vu lan, biết khách thập phương tụ về chùa đông, đườn...